Karavan Buzdolabı: Absorbsiyonlu mu, Kompresörlü mü?

Karavan kuran herkes bu kararı bir kez veriyor. Yanlış verirse ya ağustosta soğumayan bir dolapla ya da her sabah biten bir aküyle yaşıyor. İki sistemin farkı marka değil, fizik.

İki farklı fizik, iki farklı sonuç

Absorbsiyonlu buzdolabı ısıyla soğutur. Ters gelir ama doğru. İçindeki amonyak karışımı bir ısı kaynağıyla kaynatılır: gaz alevi ya da elektrikli rezistans. Buharlaşma ve yoğuşma döngüsü soğuğu üretir. Hareketli parça yoktur. Pompa yok, fan yok, kompresör yok.

Kompresörlü buzdolabı evinizdekiyle aynı mantıkta çalışır. Kompresör soğutucu akışkanı sıkıştırır, devrede dolaştırır. Karavan modelleri 12V doğru akımla çalışan kompresör kullanır.

Bu fark her şeyi belirliyor. Hareketli parça olmaması absorbsiyonluyu sessiz yapıyor. Aynı fizik onu ortam sıcaklığına ve tesviyeye bağımlı hale getiriyor.

Absorbsiyonlu: gazla çalışır, sıcakta zorlanır

En güçlü tarafı gaz. Tüpe bağlarsınız, akünüz hiç düşmez. Elektriği olmayan bir yerde bir hafta durursanız dolap çalışmaya devam eder.

En zayıf tarafı sıcak. Absorbsiyonlu soğutma ortam sıcaklığını referans alır: ortamdan belirli bir fark kadar aşağı iner, sabit bir hedefi tutturmaz. Üreticiler verimli aralığı kabaca 10-32°C olarak veriyor. Dışarısı 35-40°C olduğunda arkadaki ısı atılamaz ve dolap zorlanır. Ağustosta Ege'de bunu hissedersiniz.

İkinci kısıtı tesviye. Amonyak devresi yerçekimiyle dolaşır, pompası yok. Dolap eğik durursa akışkan doğru dolaşmaz. Üreticiler azami eğim için 2,5 ile 3 derece arası değerler veriyor; kaynaklar tam sayıda ayrışıyor ama mesaj net. Karavanı düzgün terazileyeceksiniz. Uzun süre eğik çalıştırmak soğutma ünitesini kalıcı bozabiliyor.

Soğuması da yavaş. Yola çıkmadan bir gece önce çalıştırmak gerekebiliyor.

Kompresörlü: sıcaktan etkilenmez, akü ister

Kompresörlü dolap hedef sıcaklığı tutar. Dışarısı 20°C de olsa 40°C de olsa içeriyi aynı yerde tutmaya çalışır, sadece daha çok çalışır. Üreticiler 12V kompresörlü serilerde 43°C'ye kadar çalışma sıcaklığı verebiliyor. Yaz kampı yapıyorsanız bu fark tek başına kararı verdirir.

Eğim derdi yok. Yamuk arazide park ettiniz, umurunda değil. Soğuması hızlı: aynı üretici verilerinde 2 saatin altı geçiyor.

Bedeli akü. Kompresörlü dolabın tek yakıtı elektrik, gaz seçeneği yok. Enerji sisteminiz bu dolabı taşıyacak kapasitede olmak zorunda.

Günlük tüketim: rakamlar ne diyor

Burada bir tuzak var. Absorbsiyonlu dolapların "12V modu" sandığınız şey değil.

• Absorbsiyonlu, gazda: günde yaklaşık 270-420 g LPG. Dometic 70-83 litrelik modelleri için 24 saatte 270 g veriyor; 190 litrelik dolap-dondurucuda değer 420 g'a çıkıyor. Yani dolap büyüdükçe tüp daha hızlı biter. Akü tüketimi neredeyse sıfır.
• Absorbsiyonlu, 12V'ta: sürekli 10-15 A civarı çeker. Bu günde 240-360 Ah demek. Hiçbir karavan akü grubu bunu kaldırmaz. 12V modu yol için vardır, alternatör beslerken. Park halinde açık unutulursa aküyü saatler içinde bitirir.
• Kompresörlü, 12V'ta: tipik olarak günde 30-60 Ah. 50 litrelik yaygın bir modelde 30-50 Ah makul bir bütçe. Sıcak havada kompresörün çalışma oranı arttığı için üst sınıra yaklaşır.

Aradaki fark on kattan fazla. Absorbsiyonlu 12V'ta verimsizdir. Onu gazda çalıştırmak için alırsınız.

Kompresörlünün 30-60 Ah'i de bedava değil. 100 Ah'lik bir LiFePO4'ün yaklaşık 80 Ah'i kullanılabilir; bu bir günü rahat, iki günü zor karşılar. Aynı 100 Ah AGM'de kullanılabilir kısım 50 Ah'e düşer, yani aynı iş için iki katı kapasite gerekir. Karşılaştırma için LiFePO4 mü AGM mi yazısına bakın. Kış kampı yapıyorsanız bir not: LiFePO4 0°C altında şarj edilemez. Dolap çalışmaya devam eder ama paneliniz aküyü dolduramaz.

Kendi rakamınızı çıkarmadan karar vermeyin. Enerji bütçesi hesabı bunun için var.

Tesisat ve havalandırma farkı

Bu kısım atlanıyor, sonra "dolap soğutmuyor" diye şaşırılıyor.

Absorbsiyonlu dolap gazda çalışırken alev yakar. Bunun sonuçları var:

1. Dolabın arkası iç mekândan izole edilmeli, egzoz gazı dışarı atılmalı.
2. Duvara alttan ve üstten iki havalandırma ızgarası açılır. Alttan temiz hava girer, üstten sıcak hava çıkar.
3. Bu ızgaralar yoksa ya da tıkalıysa dolap ısıyı atamaz ve soğutmaz.

Yani absorbsiyonlu dolap bir montaj işidir. Duvar keseceksiniz, ızgara koyacaksınız, gaz hattı çekeceksiniz. LPG hattı işine girmeden önce LPG tüp ve regülatör güvenliği yazısını okuyun. LPG dedektörü havadan ağır olduğu için alçağa monte edilir, karbonmonoksit dedektörü ise yükseğe. Ayrı cihazlardır.

Kompresörlü dolapta dış ızgara şartı yok. Kabin içinde kompresörün nefes alacağı boşluk yeterli. Kablo çekersiniz, biter. Portatif modeller hiç montaj istemez, fişi 12V prize takarsınız.

Hangi profil hangisini almalı

Karar iki soruya bakıyor: ne kadar sıcakta kamp yapıyorsunuz ve enerji sisteminiz ne durumda.

Absorbsiyonlu alın, eğer:

1. Elektriksiz yerlerde uzun kalıyorsanız ve tüp değiştirmek sizi rahatsız etmiyorsa.
2. Panel ve akü yatırımı yapmak istemiyorsanız.
3. Serin mevsimlerde ve serin bölgelerde kamp yapıyorsanız.
4. Sessizlik sizin için kritikse.

Kompresörlü alın, eğer:

1. Yaz kampı yapıyorsanız. 32-35°C üstünde absorbsiyonlu zorlanır.
2. Düzgün bir enerji sisteminiz varsa ya da kuracaksanız.
3. Sık sık düz olmayan yerlerde konaklıyorsanız.
4. Dondurucuyu gerçekten dondurucu gibi kullanmak istiyorsanız.

Kompresörlü kurulumlar yaygınlaşıyor. Türkiye'ye özel bir sayı yok, ama eğilimin sebebi açık. Panel ve lityum akü ucuzladıkça absorbsiyonlunun "gazla neredeyse bedava çalışır" avantajı eriyor, sıcak yaz dezavantajı ise duruyor. Yine de elektrikten tamamen bağımsız kalmak isteyen için absorbsiyonlu hâlâ mantıklı bir tercih.

Elektrikli alanda ikisi de rahat

Off Assos'ta her deck'in kendi elektriği var: IP67 korumalı, kaçak akım röleli. Hangi dolabı kullanırsanız kullanın 230V'a bağlanır, akü hesabı devreden çıkar. Absorbsiyonlu dolap 230V modunda tüpünüzü de harcamaz.

Assos'ta yaz sıcak geçiyor. Absorbsiyonlu dolapla geliyorsanız iki şeye dikkat edin. Karavanı düzgün terazileyin ve mümkünse dolabın arka ızgarasının olduğu tarafı öğle güneşine vermeyin. Yerleşimi önceden düşünmek için alanlar sayfasına bakabilirsiniz.