Kısaca
Elektrikli boyler, gazlı şofben, güneş duşu torbası ve tesis duşu: dördünü su tüketimi, enerji maliyeti ve kışın donma riski üzerinden karşılaştırdık. Duş kabini olmayan karavanda ne yapılır, onu da anlattık.
Karavanda sıcak su iki kaynağı birden yakar: su ve enerji. Tankınız 100 litreyse ve duş başlığı dakikada 6 litre akıtıyorsa, üç dakikalık bir duş bile tankın beşte birini götürür. Bu yüzden donanım seçimi "hangisi daha güçlü" sorusu değil. "Hangisi benim tankım ve aküm bitmeden çalışır" sorusu.
Sıcak suyun enerji faturası
Fizik burada pazarlık kabul etmiyor. 10 litre suyu 15 dereceden 60 dereceye çıkarmak yaklaşık yarım kilovatsaat enerji ister. Isı kaybı bunun üstüne biner.
Bu tek rakam çoğu şeyi açıklıyor. Yarım kilovatsaat, 12 volt akü tarafında kabaca 40 amper-saate denk gelir. Yani bir boyler dolusu sıcak su, orta boy bir aküyü ciddi biçimde yorar. Invertör kayıplarıyla daha da kötüleşir. Akünüzün gerçekte ne kadarını kullanabildiğinizi bilmiyorsanız önce karavanda enerji nereye gidiyor yazısına bakın.
Elektrikli boyler
Depolu çalışır, suyu ısıtır, bekletir. Şebeke prizine bağlıyken kusursuz; akü modunda pahalı.
Truma'nın gazlı-elektrikli 10 litrelik boylerinde elektrik rezistansı 850 W ya da 1300 W. Üreticinin verdiği süreler: 10 litreyi 15 dereceden 70 dereceye çıkarmak elektrikle yaklaşık 29 dakika, gazla 31 dakika, ikisi birlikte 16 dakika. Eski B10 kılavuzlarında aynı işlem için 45 dakikaya kadar süreler yazıyor. Kaynaklar tek bir rakamda birleşmiyor; model, giriş suyu sıcaklığı ve rezistans gücü sonucu değiştiriyor. Tek bir dakika rakamına güvenmeyin.
Elektrikli boylerin avantajı sessiz olması ve baca istememesi. Sorunu şu: 850 W'lık rezistans invertörden beslenince akü gözle görülür hızda düşer. Prizli kamp alanlarında mantıklı, uzun off-grid'de değil.
Gazlı boyler ve tanksız şofben
Bunlar iki ayrı şey, sık karıştırılıyor.
Gazlı boyler aynı depoyu gazla ısıtır. Truma'nın 10 litrelik modelinde gaz gücü 1500 W, tüketim saatte 120 gram. Bir saat çalışması 11 kiloluk tüpün yüzde biri kadar gaz yakar. Prizsiz sıcak suyun en verimli yolu budur; aküye neredeyse hiç dokunmaz, sadece kumanda kartı için birkaç watt çeker.
Tanksız şofben deposuzdur, suyu geçerken ısıtır. Taşınabilir kamp şofbenleri dakikada 5-6 litre debi ve 10-12 kW civarı güçle satılıyor. Sıcak su bitmez ama su aktığı sürece temiz su tankınız boşalmaya devam eder. Sınırsız sıcak su, sınırsız su demek değil.
Buradaki uyarı ciddi. Taşınabilir gazlı şofbenler dış mekan cihazıdır. ABD Tüketici Ürün Güvenliği Komisyonu'nun taşınabilir propan ısıtıcılara dair raporu, çadır ve karavan gibi kapalı hacimlerde kullanımın ölümlü karbonmonoksit vakalarına yol açtığını belgeliyor. Aynı prensip gaz yakan her taşınabilir cihaz için geçerli. Karavana sabit gazlı cihaz takılacaksa hermetik olmalı, yani yanma havasını dışarıdan alıp egzozunu dışarı vermeli, montajı da yetkili servis yapmalı. Dedektör ayrı bir konu: karbonmonoksit ve LPG dedektörü.
Güneş duşu torbası
En ucuz ve en basit çözüm. Siyah torbaya su koyarsınız, gün boyu güneşte bekler, akşam ısınır. Kurulum yok, yakıt yok, akü yok.
Beklentiyi doğru kurun. Decathlon'un 10 litrelik solar kamp duşu için paylaştığı test verisinde su, 28 derece ortam sıcaklığı ve güçlü güneş altında 5 saat 46 dakikada 20 dereceden 39 dereceye çıkıyor. Yani ılık, kaynar değil. Haziran-Ağustos arası Assos'ta iş görür. Ekim'de görmez.
İkinci sorun basınç. Torba yerçekimiyle akar; yükseğe asmazsanız damlar. Bir ağaç dalı, karavan merdiveni ya da duş çadırının tepesi gerekir.
Kamp alanının duşu
Çoğu kişinin atladığı seçenek. Sıcak su üretmenin en ucuz yolu onu hiç üretmemek.
Tesis duşunu kullandığınızda temiz su tankınız duşa harcanmaz ve gri su tankınız dolmaz. Off Assos'ta 5 duş var. Deck'inizde de karavana özel iki temiz su noktası bulunuyor, yani tank doldurmak için yerinizden kalkmanız gerekmiyor. Alanlara bakın.
Karavan duşunu yedek olarak konumlandırın. Gece yarısı, yağmurda, tesis kalabalıkken kullanın. Rutin duş tesiste olsun. Bu tek karar, tank kapasitesi tartışmasının yarısını ortadan kaldırır.
Duş kabini yoksa: dış duş ve duş çadırı
Küçük karavanların çoğunda duş kabini yok. İki çözüm var.
Dış duş. Karavanın dış cephesine takılan spiralli batarya. Denizden sonra ayak, köpek patisi ve ıslak mayo için birebir. Tam duş için mahremiyet sorunu yaratır.
Katlanır duş çadırı. Şemsiye mantığıyla açılan tek kişilik dikey çadır. Dış duşu ya da güneş torbasını içine alırsınız. Rüzgârda uçmaya çok müsait; gergi ipiyle mutlaka sabitleyin. Zemine bir ızgara ya da palet koyun, yoksa yıkandığınız yerde çamura basarsınız.
Her iki durumda da gri su doğrudan toprağa gider. Biyobozunur sabun kullanın, duşu dere ve kuyu gibi su kaynaklarından uzağa kurun. Detay: su ve gri su yönetimi.
5 litreyle duş almak
Denizcilerin yöntemi. Wikipedia'nın aktardığı karşılaştırmada 10 dakikalık normal bir duş 230 litreye kadar su harcarken "navy shower" denen yöntem 11 litre civarında kalıyor. Karavanda alışınca 5 litreye kadar inersiniz.
- Suyu aç, 20-30 saniye ıslan, kapat.
- Su kapalıyken sabunla ve şampuanla. Acele etme, su akmıyor zaten.
- Aç, durula, kapat. Toplam akış bir dakikanın altında.
Tek şart: duş başlığında kapama düğmesi olmalı. Bataryayı her seferinde açıp kapatırsanız sıcaklık ayarını kaybedersiniz, sonra suyun tekrar ısınmasını beklerken litrelerce su gider. Düğmeli bir başlık, tankınızın ömrünü ikiye katlar.
Kışın donma riski
Donan su boyleri çatlatır. Üreticiler don hasarını garanti kapsamına almıyor.
Truma boylerlerde FrostControl denen mekanik emniyet vanası var. Elektrik gerektirmez. Vana bölgesindeki sıcaklık 3 derece civarına düştüğünde kendiliğinden açılır ve boyleri boşaltır. Elle tekrar kapatabilmeniz için sıcaklığın yaklaşık 7 derecenin üzerine çıkması gerekir. Vananın tahliye ağzı yaprak, çamur ya da buzla tıkalıysa sistem işini yapamaz; her kontrolde oraya bakın.
Pratik karşılığı: kış boyunca karavanı kullanmayacaksanız boyleri tamamen boşaltın ve 10 litrenin tamamının çıktığından emin olun. Geri kalan adımlar için karavanı kışa hazırlama yazısına bakın.
Seçim yaparken kendinize tek soru sorun: yılın kaç gecesini prizsiz geçireceksiniz? Cevap "çoğunu" ise gazlı boyler. "Neredeyse hiç" ise elektrikli boyler yeter. "Sadece yaz aylarında" ise güneş torbası ve tesis duşu zaten işinizi görür.