Karavanı Serin Tutmak: Klima mı, Çatı Fanı mı, İzolasyon mu?

Karavan yazın evden hızlı ısınır. Sebebi basit: küçük hacim, çok cam, ince duvar. Klimayı tartışmadan önce ısının nereden girdiğini bilmek gerekir, çünkü soğutmak her zaman en pahalı çözümdür.

Bir van için yapılmış ısı kazancı hesabı fikir veriyor. Doğrudan güneş gören yaklaşık 1 m² cam (%80 ışık geçirgen), saatte kabaca 2200 BTU ısı taşıyor içeri. Bu, yanınızda 650 wattlık bir ısıtıcıyı açık bırakmak gibi. Üstüne içerideki her insan yaklaşık 500 BTU/saat ekliyor.

İzolasyon farkı daha büyük. Aynı hesapta, 1 inç poliüretan köpükle yalıtılmış bir van, gölgede park halinde ve dışarısı 35°C içerisi 24°C iken saatte yaklaşık 1600 BTU ısı alıyor. Yalıtımsız hali yaklaşık 7500 BTU. Kabaca 4,5 kat fark. Bu rakamlar gölgedeki bir van için; güneşin altında ikisi de yukarı kayar.

Kaldıraç 1: Gölge ve karavanı nereye park ettiğin

En ucuz soğutma, güneşi hiç içeri sokmamak. Gölge, ısı kazancını kabaca yarıya indiriyor. Bedava.

• Öğleden sonranın güneşini düşünerek park et. Sabah gölgede olan yer saat 16.00'da fırın olabilir.
• Karavanın uzun ve camlı yüzünü öğleden sonra güneşine dönme. Dar yüzü ver.
• Tenteyi güneş cama vurmadan kesecek şekilde aç. Camın dışında kesilen ısı içeri hiç girmez.
• Ağaç gölgesi tenteden iyi. Yaprak hem gölgeler hem terleyerek altındaki havayı serinletir.

Kamp alanı seçerken "gölge var mı" sorusu, klima sorusundan önce gelir.

Kaldıraç 2: Hava akışı

İkinci kaldıraç, sıcak havayı dışarı atmak.

Çatı fanı. Sıcak hava yukarı çıkar, çatı fanı onu dışarı atar. Ama tek başına fan iş görmez; havanın gireceği bir açıklık şart. Doğru kurulum şu: gölgede kalan taraftaki bir pencereyi alttan aç, fanı diğer uçta dışarı atma modunda çalıştır. Böylece hava tüm karavanı kat eder, sadece fanın dibindeki sıcak cebi değil.

Çapraz havalandırma. İki karşılıklı açıklık doğal akış üretir. Rüzgar varsa fana gerek bile kalmayabilir. Gölge gün içinde yer değiştirdikçe hangi pencerenin açık olduğunu değiştir.

Gece serin havayı hapsetmek. En çok işe yarayan alışkanlık bu. Akşam hava düştüğü anda her şeyi aç, fanı çalıştır, karavanın kütlesini gece boyunca soğut. Sabah güneş vurmadan önce her şeyi kapat, reflektörleri tak. Öğlene kadar kazandığın avans, klimanın yapacağı işin büyük kısmını bedava yapar.

Kaldıraç 3: İzolasyon, perde, reflektör

Karavanı sonradan yalıtmak zor iş. Ama camları kapatmak kolay ve zaten en çok ısı oradan giriyor. Ön cam ve yan camlar sacdan daha çok zarar veriyor.

• Reflektörü camın dışına tak. İçeriden takılan güneşlik ışığı cama girdikten sonra karşılar; ısının bir kısmı içeride kalır.
• Ön cama dıştan kapak veya örtü, yan camlara alüminyum yüzeyli mat.
• Kalın perde tek başına ışığı keser ama ısıyı içeride hapseder. Yansıtıcı yüzey lazım.
• Çatı en büyük yüzey. Çatıya güneş paneli koyduysan panel aynı zamanda gölgelik gibi çalışır.

Aynı fiziği ters yönden anlatan karavan ısıtma sistemleri yazısı bunu tamamlıyor: iyi yalıtılmış karavan hem yazın hem kışın kazandırır.

Klima mı çatı fanı mı: enerjinin gerçeği

Sayılar tartışmayı bitiriyor.

Çatı fanı (12V). MaxxFan Deluxe gibi bir fan için üreticinin kademe tablosu 1. kademede 0,2 amper, 10. kademede 3,7 amper veriyor. Yani son kademede bile 45 watt civarı. Gece 1-2. kademede çalıştırdığında akünü zar zor tırmalar.

230V kompresörlü çatı kliması. 10.000 BTU'luk bir ünite yaklaşık 700 watt, 15.000 BTU'luk yaklaşık 1500 watt çekiyor. Kalkış anında bu değerin 2-3 katına sıçrıyor; büyük bir ünite anlık 3000 watt üzerine çıkabiliyor. Aküden invertörle çalıştırma fikrinin neden zor olduğu burada görünüyor.

12V DC kompresörlü klima. Ara sınıf. Dometic RTX 1000 gibi bir ünite yaklaşık 1,1-1,2 kW soğutuyor. Satıcı sayfaları Eco modda 19 amper civarı ve tek şarjla 12 saate kadar çalışma söylüyor; Türkiye'deki satıcılar ise 12V klimalar için 45-50 amper telaffuz ediyor. Çelişki göründüğü kadar büyük değil: Dometic'in kendi veri sayfası Eco moddaki tüketimle tam güçteki tüketim arasında üç kat fark veriyor. Biri Eco'yu anlatıyor, diğeri tam gücü. Alacaksan kendi modelinin datasheet'indeki amper değerini iste, blog rakamına güvenme.

Akü tarafı acımasız. LiFePO4'te kullanılabilir kapasite yaklaşık %80. 20 amper çeken bir klima 100Ah'lık aküyü dört saat civarında bitirir. Aynı akü 0,3 amper çeken bir fanı günlerce çalıştırır. Kendi kurulumun için hesabı enerji bütçesi hesabı yazısındaki yöntemle çıkar.

Özeti şu: kompresörlü klima aküyle değil, şebekeyle yaşar. Kamp alanı prizine bağlıysan sorun yok. Serbest kamptaysan çoğu kurulumda klima hayal.

Hangi bütçede ne mantıklı

1. Bütçe yok. Gölge, gece havalandırması, dıştan reflektör. Sıfır para, en yüksek getiri. Önce bunu yap.
2. Orta bütçe. Çatı fanı. Watt başına en çok iş yapan parça. Klima kadar serin yapmaz ama nemi ve durgun sıcak havayı alır, uykuyu kurtarır.
3. Şebeke elektriğiyle kamp yapıyorsan. 230V çatı ya da bank altı klima mantıklı. Kalkış akımını hesaba kat; klima açılışta sigorta attırabiliyor.
4. Serbest kamp ve klima şartsa. 12V DC invertör kompresörlü klima, ciddi LiFePO4 bankası, yüksek watt'lı panel. Pahalı ve ağır. Yalıtımı kötü bir karavanda bu para çöpe gider.

Sıra önemli: önce ısıyı içeri sokmayı bırak, sonra havayı hareket ettir, en son soğut. Tersten başlayan çok para harcıyor, yine de serinleyemiyor.

Assos'ta yaz

Assos'ta yaz sıcak geçer ama akşam serinler ve deniz yakın. Yani gece havalandırması burada gerçekten çalışıyor.

Off Assos'ta 5 dönümde yalnızca 23 alan var. Karavanlar üst üste park etmiyor, aralarda hava dolaşıyor. Sıkışık bir otoparkta çatı fanın komşunun sıcak havasını çeker; burada öyle bir sorun yok. Deck düzenini alanlar sayfasından görebilirsin.

Her deck'te IP67 korumalı, kaçak akım röleli elektrik var. Klimalı bir karavanla geliyorsan kurulumunun çektiği akımı gelmeden önce konuşalım; neyin rahat çalışacağını baştan söylemek ikimiz için de iyi. Bize yaz ya da +90 533 607 38 95'i ara.