Kısaca
Panel etiketindeki watt, alacağınız enerji değil. Türkiye'de mevsim farkı, panel açısı ve gölgenin orantısız etkisi.
Panelin üzerinde 200 W yazıyor. Bu, o panelin size günde 200 watt vereceği anlamına gelmiyor. Etiketteki sayı, laboratuvar koşullarında ölçülen tepe gücü.
Türkiye'de ne kadar güneş var
Enerji Bakanlığı'nın güneş enerjisi potansiyel verilerine göre Türkiye'nin yıllık ortalaması metrekare başına yaklaşık 1.527 kWh; günlük ortalama kabaca 4,2 kWh/m².
Asıl önemli olan mevsim farkı. Güneşlenme süresi yıllık ortalamada günde 6,5-7 saat civarında; ama yazın 10 saate çıkıyor, kışın 3 saate düşüyor.
Genel kural olarak kış üretimi, yaz üretiminin yaklaşık yüzde 30-50'si kadar. Yani yazın rahatça yettiği düşünülen bir sistem, aralıkta üçte biri kadar üretebilir.
Şehir bazlı ay ay kesin veri için Bakanlığın güneş enerjisi potansiyel atlasına bakmak gerekiyor; genel karavan yazılarında dolaşan aylık rakamlar çoğu zaman doğrulanabilir bir kaynağa dayanmıyor.
Boyutlandırma
Kaba formül:
Panel (W) = (günlük Wh ihtiyacı × 1,5) ÷ etkili güneş saati
1,5 çarpanı kayıpları karşılar: açı, sıcaklık, kablo, regülatör. Etkili güneş saati için yaz hesabında 5, kış hesabında 3 kullanmak makul.
Aynı ihtiyaç için yaz ve kış hesabı yapıp arayı görün. Fark genellikle insanları şaşırtıyor.
Gölge: küçük gölge, büyük kayıp
Bu, karavan solarında en yanlış anlaşılan konu.
Panelin içindeki hücreler seri bağlıdır. Bu, akımın en zayıf hücre tarafından sınırlandığı anlamına gelir. Yani panelin yüzde 5-10'unun gölgelenmesi, üretimi yüzde 5-10 düşürmez; çok daha fazlasını götürür.
Sayılar çarpıcı: yüzde 5 ile 55 arasında değişen kısmi gölgelenmelerde yüzde 3 ile 52 arasında güç kaybı ölçülüyor. Bir panelde 36 hücreden sadece birinin gölgelenmesi, toplam çıktıyı yüzde 75'e kadar düşürebiliyor.
Pratik sonuç: karavanın çatısındaki anten, klima, baca ya da tavan penceresinin panele düşürdüğü ince bir gölge, o panelin neredeyse tamamını devre dışı bırakabilir.
Ne yapmalı:
- Panel yerleşimini gölge düşünerek planlayın. Çatıda gölge yapan her şeyin gün içindeki hareketini hesaba katın.
- Kamp alanında karavanı park ederken ağaç gölgesini düşünün. Serinlik ile enerji arasında seçim yapmanız gerekebilir.
- Birden fazla paneliniz varsa, her panele ayrı regülatör ya da gölgeye toleranslı bağlantı düzeni düşünün.
Açı
Sabit çatı panelleri yatay durur. Bu, yaz için makul, kış için kötü. Kışın güneş alçaktan geldiğinde yatay panel ışığı çok eğik açıyla alır.
Yatırılabilir panel düzenekleri kışın gözle görülür fark yaratır. Ama karavanı yola çıkarmadan önce indirmeyi unutmamak şartıyla; bu da kalkış listesine bir madde daha demek.
Panel ile regülatör uyumu
Panel seçerken çıplak watt değil, voltaj da önemli.
- Panelin çalışma voltajı (Vmp), akünün absorpsiyon voltajından 5-8 volt yüksek olmalı. 12 volt akü 14-15 volt absorpsiyon istiyorsa, panelin Vmp değeri en az 20-23 volt olmalı.
- Regülatör amperi: panel watt ÷ akü voltajı × 1,25. Bu, minimum regülatör amperini verir.
Kritik bir uyarı: soğuk havada panelin açık devre voltajı (Voc), etiket değerinden yüzde 15-20 daha yüksek çıkabilir. Donan bir sabahta panelin voltajı beklenmedik şekilde yükselir. Regülatörün maksimum voltaj sınırını aşarsa cihaz yanar; bu, MPPT regülatörlerin en yaygın arıza sebebi.
Regülatör seçerken bu payı bırakın.
Sıcak da bir sorun
Panel sıcaklığı arttıkça verim düşer. Koyu renkli bir karavan çatısında panel sıcaklığı 80 dereceye kadar çıkabiliyor ve bu, hem Vmp hem Voc değerini düşürüyor.
Panelin altında hava dolaşımı bırakan montaj, çatıya yapıştırılmış panele göre daha iyi çalışır.
Kısacası
- Etiketteki watt bir tavan, gerçek üretim değil.
- Kışın yazın üçte biri kadar üretim bekleyin.
- Gölge, orantısız zarar verir; küçük gölge büyük kayıp demek.
- Regülatörü seçerken soğuk hava voltaj payını hesaba katın.
Hangi regülatörü seçeceğinize MPPT ve PWM karşılaştırmasında bakabilirsiniz.