Karavan Havalandırması: Heki ve Çatı Fanı Montajı, Zorunlu Menfezler

Karavanda havalandırma, sıcak basınca hekiyi açmak demek değil. Kapalıyken bile çalışması gereken bir devre. Aşağıda o devreyi kuruyoruz: heki ve fan montajı, bir de asla kapatmaman gereken delikler.

Havalandırma tek delik değil, bir devre

Tavana heki açtın, fan da koydun. Alttan hava girişi yoksa fan boşa döner.

Fan içerideki havayı dışarı attığında karavanın içinde hafif bir negatif basınç oluşur. Çıkan hava kadar havanın içeri girmesi gerekir. Giriş yoksa fan, kapı contasından ve dolap aralığından sızan havayla idare etmeye çalışır. Debisi düşer, sen de fanın işe yaramadığını sanırsın.

Devre şöyle: alttan serin ve temiz hava girer, içeride ısınır, nemi ve kokuyu üstlenir, yükselir, üstten çıkar. İki uç da olacak. Tek uç bir şey yapmaz.

Zorunlu menfezler: neden var, neden kapatılmaz

Bu delikler konfor için değil, yanma için.

Geçici olarak ikamet edilen taşıtların havalandırması Avrupa'da EN 721 standardıyla tanımlı. Türkiye CEN üyesi ve standart TSE'de "TS EN 721 — Geçici olarak ikamet edilen taşıtlar, güvenli havalandırma kuralları" olarak yer alıyor.

Standardın mantığı net. Tuvalet ve banyo dışındaki her yaşam bölümünde güvenlik havalandırması bulunacak ve bu havalandırma üç işi birden yapacak:

• İçerideki insan için hava yenilemesi
• Oda-kapalı olmayan cihazlar için yanma havası
• Bacasız cihazların yanma ürünlerinin tahliyesi

Ocakta yemek yaparken alevin yaktığı oksijen karavanın içinden gelir. Yerine hava gelmezse yanma bozulur ve karbonmonoksit üretir. Menfezi bantlamak tam olarak bunu yapar.

Standart şunu da söylüyor: havalandırma açıklıkları perde, stor veya başka engellerle işlevsiz hale getirilemeyecek biçimde konumlanacak. Menfez dolap ya da yatak sandığı içinden veriliyorsa, içeri konan eşya hava geçişini kapatmayacak. Yani menfez var ama önünde bavul duruyorsa menfez yok sayılır.

Rakamlar için bir uyarı: aşağıdaki değerler EN 721'in 2018 tarihli taslak metninden (prEN 721:2018). Standardın yayımlanmış hali EN 721:2019 ve ücretli. Taslakla yayımlanmış sürümün madde yapısı birebir aynı değil, dolayısıyla tablo da değişmiş olabilir. Kendi projende esas alacaksan güncel standardı ya da cihaz üreticisinin talimatını doğrula.

Ocak veya bacasız ısıtıcı gibi oda-kapalı olmayan cihaz bulunan bölümlerde, aracın genel plan alanına göre istenen serbest alan:

• 5 m²'ye kadar: üstte 7.500 mm², altta 1.000 mm²
• 5-10 m²: üstte 10.000 mm², altta 1.500 mm²
• 10-15 m²: üstte 12.500 mm², altta 2.000 mm²
• 15-20 m²: üstte 15.000 mm², altta 3.000 mm²
• 20 m² üstü: üstte 20.000 mm², altta 5.000 mm²

Üç detay tabloyu okumaktan daha önemli:

1. Alt menfez, iç zemin seviyesinden en fazla 100 mm yukarıda olacak. LPG havadan ağır. Kaçak olursa tabana çöker. Delik yukarıdaysa gaz altta birikmeye devam eder.
2. Üst havalandırmayı tavan hekisiyle sağlamıyorsan gereken alan iki katına çıkar. Duvara menfez koyacaksan tablodaki rakamı ikiyle çarp. Duvar menfezi ayrıca zeminden en az 1.800 mm yukarıda ve en yüksek yatağın şiltesinden en az 300 mm yukarıda olmalı.
3. Cihaz olmasa bile havalandırma var. Oda-kapalı olmayan cihaz içermeyen bölümlerde bile üstte 1.500 mm² (heki değilse 3.000 mm²), altta 500 mm² isteniyor. Bölüm 10 m²'den büyükse bu rakamlar üstte 7.500 mm², altta 1.000 mm² oluyor.

Bu yazı işin önleyici tarafını kuruyor. Algılama tarafı ayrı bir konu: karbonmonoksit ve LPG dedektörü. Tüp dolabının kendi dip menfezi de ayrı: LPG tüp ve regülatör güvenliği.

Heki mi, fan mı

Heki pasiftir: ışık, manzara, açtığın kadar hava. Fan aktiftir: istediğin an debi.

Çoğu kurulumda ikisi birlikte çalışır. Hekiyi yaşam alanına, fanı ocak veya yatak üstüne koymak yaygın bir düzen.

Seçerken üç şeye bak:

• Zorlanmış havalandırmalı versiyonu var mı? Dometic Mini Heki'nin "forced ventilation" modeli kapalıyken bile kalıcı hava geçişi bırakır ve yaklaşık 70 cm² kalıcı havalandırma alanı sağlar. 5-10 m² bir karavanda üstte 100 cm² gerektiğini hatırla: tek başına yetmez, üstünü tamamlaman gerekir.
• Tavan kalınlığın kaç mm? Mini Heki 25-42 mm ve 43-60 mm olmak üzere iki ayrı çerçeveyle satılıyor. Yanlış çerçeve sızdırır. Ölçmenin en basit yolu ince bir matkap ucuyla tavanı delip kalınlığa bakmak.
• Fan çift yönlü mü? Emme ve üfleme yönü değişebilen fanlar iki mevsimde de işe yarar.

Yer seçimi ve kesim

1. Tavan kirişlerini ve takviyeleri bul. Kesim onların arasına gelmeli. Yapısal elemanı kesme.
2. İçeriden ve dışarıdan işaretle. Küçük pilot delikler açıp konumu doğrula. Kesmeden önce iki kez ölç.
3. Kesim ölçüsünü ürünün kendi kılavuzundan al. Model model değişiyor, internetteki ölçüye güvenme.
4. Kestikten sonra kenarları eğeyle temizle, çapakları al.
5. Sac tavanda kesilen kenar çıplak metaldir ve paslanır. Astar veya antipas at.

Sızdırmazlık

Buradaki hatanın geri dönüşü yok. Su tavan panelinin içine girerse orada ilerler ve aylar sonra çürümüş halde karşına çıkar.

• Yüzeyi temizle. Eski mastik varsa tamamen kazı.
• Bütil fitille yüzey farklarını doldur. Oluklu tavanda fitili katlayarak kaburga hizasına getir.
• Çerçevenin oturacağı yüzeye poliüretan mastik at. Kesintisiz, boşluksuz tek şerit.
• Vidaları çapraz sırayla ve azar azar sık. Dometic kılavuzu Mini Heki için en fazla 1,5 Nm gibi çok düşük bir tork ve 10-30 dakika sonra tekrar sıkma tarif ediyor. Kendi modelinin kılavuzundaki değeri esas al. Fazla sıkmak mastiği ezer, contayı bozar.
• Bitince hortumla bol suyla test et. Kışın öğrenme.

Fanı hangi yöne çalıştırmalı

Nefes, duş, ocak, çaydanlık. Hepsi su buharı üretir. Sıcak hava daha çok su buharı taşır ve tavana yükselir.

Bu yüzden fanı emme yönünde, yani havayı dışarı atacak şekilde çalıştırmak genelde daha çok su atar: tavandaki en nemli havayı doğrudan dışarı verir. Sıcak günde içeri hava basmak isteyebilirsin, ama nem ve koku derdin varsa yön dışarı olsun.

Kışın da kapatma. Düşük devirde sürekli dönen bir fan, sabah camları su tutmuş bir karavandan iyidir. Detay için: karavanda nem ve küf önleme.

Menfezi bantlamak soğuğu çözmez, sorunu görünmez yapar.

Montajdan sonra

Yeni hekiyi ilk yağmurda değil, kontrollü bir yerde dene. Elektrikli fan taktıysan şebekeye bağlayıp çekişini ve akımını gör.

Off Assos'ta 5 dönümlük alanda yalnızca 23 deck var. Her deckte IP67 korumalı, kaçak akım röleli elektrik ve karavana özel iki temiz su noktası bulunuyor. Fanı şebekeden çalıştırıp sızdırmazlığı suyla rahatça test edebileceğin bir yer. Assos Tüneli çıkışına iki dakika. Alanları incele.