Assos'ta Zeytin Hasadı Sezonu: Ekim-Aralık Arası Bölgede Ne Olur?

Assos'a yazın gelenler kalabalığı, sıcağı ve dolu sahili bilir. Ekim'de o kalabalık dağılır. Bölge boşalmaz ama: tam tersine yılın en yoğun işi başlar. Zeytin hasadı.

Hasat ne zaman başlar, ne zaman biter

Türkiye'de zeytin hasadı geniş bir pencereye yayılıyor. Bu bölge için net bir cevap var. Kuzey Ege Zeytinyağları coğrafi işaret şartnamesi hasadı tarif ediyor: Ekim ortalarında başlar, Şubat sonuna kadar devam edebilir.

Şartnamenin penceresi geniş; Assos ve çevre köylerde asıl hareket Ekim ortası ile Aralık sonu arasında sıkışır. Sebebi zeytinin olgunlaşma eğrisi. Tane yeşilken toplanırsa erken hasat olur: yağ az çıkar, tat acı ve yeşildir. Tane karardıkça bir kilo zeytinden alınan yağ artar. Kasım sonu ile Aralık başı bu yüzden asıl sıkım dönemi.

Ekim'e gelirseniz erken hasat telaşını görürsünüz. Aralık'a gelirseniz asıl sıkımı. İkisi aynı ürün değil.

Ekim yağı ile Aralık yağı arasındaki fark

Bu bölgenin baskın zeytini Ayvalık çeşidi, diğer adıyla Edremit yağlık. Ezine ve Ayvacık'tan Küçükkuyu'ya, oradan Edremit Körfezi'ne kadar aynı ağaç. Kuzey Ege Zeytinyağları 14 Kasım 2018'de mahreç işaretiyle tescillendi; sicilde tescil no 392, tescil ettiren Tariş. Şartname tek çeşide izin veriyor: Ayvalık. Coğrafi sınır Kazdağları ile Madra arasını, Ezine ve Ayvacık'tan Aliağa'ya kadar kapsıyor. Sicil Ayvacık'ı Küçükkuyu üzerinden tarif ediyor; hasat turu yapacağınız sıkımhaneler bu sınırın içinde.

Farkı renk üzerinden anlatmak en kolayı. Ekim'de yeşilken sıkılan yağ yeşil ve keskindir. Aralık'ta sıkılan yağ sarıya yakın ve yumuşaktır. Hangisi iyi sorusunun cevabı yok, damak meselesi. Erken hasat daha az verir, bu yüzden daha pahalıya mal olur.

Bir de asitlik var. Türk Gıda Kodeksi'ne göre natürel sızma zeytinyağında serbest asitlik yüzde 0,8'i geçemez. Asitliği düşük tutan iki şey: zeytinin doğru zamanda toplanması ve toplandıktan sonra hızla sıkılması. İkincisinin resmî bir sınırı var: şartname sıkımın hasattan en geç 48 saat içinde tamamlanmasını şart koşuyor. Köyde duyacağınız cümle daha basit olacak: sabah topladık, akşam sıktık.

Sırıkla silkeleme: yol kenarında göreceğiniz manzara

Sezonda köy yollarında aynı sahne tekrar eder. Ağacın altına file serilir, kaçan tane olmasın diye çevresi tamamen kaplanır. Uzun sırıkla dallara vurulur, zeytin fileye düşer. Toplanır, kasaya konur, kasa traktöre yüklenir.

Sırıkla silkeleme geleneksel ve hızlı. Ama sırık darbesi dal kırar, yeni sürgüne zarar verir, taneyi ezer. Ezilen tane asitliği yukarı çeker. Şartname bu yüzden hasadın meyveye zarar vermeyecek şekilde elle ya da makineyle yapılmasını istiyor, yere düşmüş dip zeytininin kullanılmasını da yasaklıyor. Yerine elle sıyırma, tarak ve çırpıcı makineler öneriliyor. Pratikte köyde üçünü birden görürsünüz. Yüksek dala sırık, alçak dala el, büyük bahçede makine.

Fileleri sermek ve üzeri zeytin doluyken toplamak işin en zahmetli kısmı. Bunu bir kez izlemek, bir şişe zeytinyağının fiyatına bakışınızı değiştirir.

Adatepe Zeytinyağı Müzesi ve soğuk pres

Müze Küçükkuyu'da, Çanakkale-İzmir yolu üzerinde. Terk edilmiş tarihi bir sabunhane restore edilerek 2001'de açıldı ve Türkiye'nin ilk zeytinyağı fabrika-müzesi sayılıyor. Girişi ücretsiz, haftanın yedi günü açık.

İçeride eski baskı presleri, hasat aletleri, saklama ve taşıma kapları, sabun üretiminin anlatımı var. Açıklamalar Türkçe ve İngilizce. Müze aynı zamanda soğuk pres yöntemiyle üretim yapıyor. Soğuk pres şu demek: zeytin hamuru işlenirken 27 derecenin üzerine çıkarılmıyor. Bu bir pazarlama sözü değil, etiket kuralı. Türk Gıda Kodeksi "soğuk sıkım" ve "ilk soğuk baskı" ifadelerini 27 derecenin altı için ayırmış. Isı arttıkça verim artar ama aroma gider, sınır bu yüzden var.

Açılış saatlerinde kaynaklar çelişiyor. Müzenin kendi sitesi 09.00-16.30 diyor, bazı yerel rehberler 08.30-18.30 veriyor. Sezona göre değişiyor olabilir, yola çıkmadan telefonla teyit edin. Dükkânında taze zeytin, yağ, sabun ve kitap satılıyor. Mutfağında zeytinyağlı yemek ve tadım var; kalabalık gidecekseniz önceden haber verin.

Köyden taze yağ ve zeytin nasıl alınır

Off Assos'a yakın iki hasat köyü Adatepe ve Yeşilyurt. Aralarında 8-10 km var, ikisi de sezonda canlı. Tezgâhlarda zeytin ve yağın yanında ev reçeli, turşu, salça, bal, peynir bulunur.

• Hasat tarihini sorun. "Bu yılın mı" değil, "hangi ay sıkıldı" diye sorun. Cevap veremiyorsa geçin.
• Renge ve kokuya bakın. Erken hasat yeşil kokar ve boğazı yakar. Geç hasat sarıya yakın ve yumuşaktır.
• Fiyat farkını anlayın. Hasat zamanı, sıkım yöntemi, filtreli olup olmaması ve ambalaj fiyatı belirler. Aynı köyde iki tezgâh arasında fark olması normal.
• Tadım isteyin. Sıkımhaneler ve müze tadım yaptırır. Ekmekle tadın, kaşıkla değil.
• Taşımaya dikkat edin. Zeytinyağı ışıktan ve ısıdan bozulur. Karavanda cam şişeyi güneşte bırakmayın, dolabın karanlık köşesi yeter.

Sıkımhaneye de uğrayın. Sezonda çalışırlar ve genelde içeri bakmanıza izin verilir. Zeytin yıkanır, kırılır, hamur olur, yoğrulur, yağ ayrılır. Yarım saatte biter ve zeytinyağı almayı bir daha aynı gözle görmezsiniz.

Karavanla neden bu sezonda gelmeli

Ekim-Aralık, Assos'un ölü sezon sayıldığı dönem. Karavan açısından tersi geçerli.

• Sahil boş. Yazın park yeri bulamadığınız yerde tek başınıza olursunuz.
• Gündüz ılık, gece serin. Klima derdi yok, ısıtma yönetilebilir. Ayrıntı için sonbahar kampı rehberine bakın.
• Bölge canlı. Köyler hasat yüzünden hareketli, restoranların çoğu açık, kalabalık yok. Antik kent ve çevre için Assos gezi rehberi işinize yarar.
• Yağış artar. Ekim-Aralık, Çanakkale'de yağışın yükseldiği dönem. Toprak zemin çamurlanır, ahşap deck bu yüzden işe yarar.

Off Assos 5 dönümlük alanda yalnızca 23 alan barındırıyor. Tek ürün: 18 m² ahşap deck. Kapasite sınırı yok, karavanınızla kaç kişi gelirseniz gelin. Her deckte IP67 korumalı kaçak akım röleli elektrik ve karavana özel iki temiz su noktası var. Ortak alanda 5 duş, mutfak ve çamaşırhane bulunuyor, her sabah kahve ücretsiz. Yağmurlu bir günde masa tenisi, langırt ve Atari işinize yarar.

Konum hasat turu için elverişli. Assos Tüneli çıkışına 2 dakika, markete 5 dakika, Adatepe ve Yeşilyurt yakın, deniz yürüme mesafesinde. Deck yerleşimini alanlar sayfasından görebilirsiniz.

İş ortaklarımız Gulet, Kısmet Balık, Self Assos ve Yeşilyurt Life. Sezon dışında masa bulmak zaten kolay, ama bizden gelen misafirler için rezervasyon önceliği ve zaman zaman özel avantaj olabiliyor. Gitmeden söyleyin, arayalım.

Gelmeden önce üç şey

1. Tarihi ürüne göre seçin. Ekim ortası ve Kasım başı erken hasat. Kasım sonu ve Aralık asıl sıkım.
2. Hafta içi gidin. Köy tezgâhları ve sıkımhaneler hafta sonu kalabalık olur, üreticinin anlatacak vakti kalmaz.
3. Yağmura hazırlanın. Su geçirmez ayakkabı ve dış giysi. Hasat yağmurda da sürer, siz de sürdürebilirsiniz.

Rezervasyon ve sorular için +90 533 607 38 95 ya da iletişim sayfası.